Trong trang này
Bảng thuật ngữ Stellar này giải thích 40 khái niệm bạn dễ gặp nhất khi dùng, mua hay xây dựng trên mạng Stellar, bằng ngôn ngữ dễ hiểu và chia theo chủ đề. Mỗi mục có một định nghĩa ngắn, chính xác và, nếu có, liên kết tới bài hướng dẫn sâu hơn. Mới làm quen với mạng lưới? Hãy bắt đầu với bài Stellar Lumens là gì, rồi quay lại đây mỗi khi ví hay sàn dùng một từ lạ.
Các định nghĩa bám theo tài liệu chính thức dành cho nhà phát triển Stellar. Những con số như phí và dự trữ là thiết lập của mạng mà validator có thể thay đổi bằng bỏ phiếu, nên hãy coi chúng là giá trị hiện hành chứ không cố định mãi mãi.
Thuật ngữ về mạng lưới và đồng thuận
Cách mạng Stellar thống nhất về những gì đã xảy ra, và cách ứng dụng đọc lại lịch sử đó.
Lumen (XLM) – tài sản gốc của Stellar
Lumen là tài sản gốc của mạng Stellar, giao dịch với mã XLM. Lumen dùng để trả phí giao dịch và làm số dư tối thiểu mà mọi tài khoản phải giữ. Khác với token như USDC, XLM không có đơn vị phát hành và không cần trustline. Hướng dẫn về tổng cung và tokenomics cho biết có bao nhiêu XLM tồn tại.
Stroop – đơn vị nhỏ nhất của XLM
Stroop là đơn vị nhỏ nhất của XLM: 1 stroop bằng 0,0000001 XLM. Phí và dự trữ được định nghĩa bằng stroop, và phí cơ bản là 100 stroop, tức 0,00001 XLM, cho mỗi thao tác. Xem phí và tốc độ để biết một lần chuyển thực sự tốn bao nhiêu.
Ledger – sổ cái
Ledger là ảnh chụp toàn bộ trạng thái của mạng, gồm mọi tài khoản, số dư, lệnh mua bán và mục hợp đồng, tại một thời điểm. Một ledger mới được chốt khoảng 5 giây một lần với các giao dịch mà validator đã thống nhất. Khi ledger đã chốt, giao dịch trong đó là cuối cùng, không thể đảo ngược.
Stellar Consensus Protocol (SCP) – giao thức đồng thuận
SCP là cách validator thống nhất về mỗi ledger mới. Đây là một dạng Federated Byzantine Agreement (thỏa thuận Byzantine liên kết), được giới thiệu trong bài báo của giáo sư David Mazières ở Stanford, và không dùng đào hay staking. SCP ưu tiên an toàn hơn tính liên tục: mạng thà tạm dừng còn hơn bị phân nhánh (fork).
Quorum set – tập đại biểu tin cậy
Quorum set là danh sách validator mà một node chọn tin tưởng, cộng với ngưỡng bao nhiêu trong số đó phải đồng ý. Vì các lựa chọn tin cậy này chồng lấn nhau trên toàn mạng, validator đạt được đồng thuận mà không cần một cơ quan trung ương nào.
Validator – nút xác thực
Validator là một node Stellar Core tham gia bỏ phiếu cho các ledger trong quá trình đồng thuận. Validator không nhận phần thưởng nào từ giao thức; các tổ chức vận hành chúng vì họ phụ thuộc vào mạng lưới. Ai cũng có thể chạy một validator, nhưng các validator khác quyết định có tin nó hay không.
Tier 1 – nhóm validator nòng cốt
Tier 1 là nhóm tổ chức có validator nằm ở trung tâm của phần lớn quorum set. Yêu cầu gồm ba validator đầy đủ với kho lưu trữ lịch sử riêng, phân bố địa lý và mục tiêu thời gian hoạt động trên 99,9%. Chính các tổ chức Tier 1 hiện tại, không riêng SDF, quyết định thành viên mới.
Horizon – API đọc dữ liệu
Horizon là REST API mà ví và trình khám phá đã dùng từ lâu để đọc dữ liệu Stellar và gửi giao dịch. Máy chủ Horizon công khai của SDF lưu khoảng một năm lịch sử; các nhà cung cấp bên thứ ba có thể lưu lâu hơn.
Stellar RPC – API cho hợp đồng thông minh
Stellar RPC là dịch vụ JSON-RPC cho trạng thái mạng hiện tại, hợp đồng thông minh và gửi giao dịch, đổi tên từ Soroban-RPC vào tháng 11/2024. Dịch vụ chỉ giữ một khoảng lịch sử ngắn gần đây, mặc định khoảng 7 ngày. SDF gọi đây là điểm xuất phát cho người mới xây dựng.
Tài khoản và khóa
Tài khoản là gì, ai kiểm soát nó và tốn bao nhiêu để duy trì.
Account – tài khoản
Tài khoản là một mục trên sổ cái chứa số dư, người ký, trustline và các thiết lập. Tài khoản chỉ tồn tại khi có người nạp vào ít nhất số dư tối thiểu bằng XLM. Hướng dẫn về ví giải thích cách mở tài khoản an toàn.
Public key (địa chỉ G…) – khóa công khai
Khóa công khai là địa chỉ tài khoản của bạn: 56 ký tự bắt đầu bằng chữ “G”. Bạn có thể chia sẻ thoải mái, và người khác gửi tiền tới địa chỉ này.
Secret key (khóa S…) – khóa bí mật
Khóa bí mật dùng để ký giao dịch cho tài khoản và bắt đầu bằng chữ “S”. Ai nắm khóa này là kiểm soát số tiền, nên đừng bao giờ dán nó vào một trang web hay đưa cho ai. Phần lớn ví sinh khóa này từ cụm từ khôi phục.
Base reserve – mức dự trữ cơ bản
Base reserve là đơn vị dùng để tính số dư tối thiểu, hiện là 0,5 XLM. Đây là thiết lập của mạng, nên validator có thể thay đổi bằng bỏ phiếu.
Minimum balance – số dư tối thiểu
Mỗi tài khoản phải giữ hai lần base reserve (1 XLM) cộng một base reserve cho mỗi subentry. Vì vậy một tài khoản có ba trustline cần ít nhất 2,5 XLM.
Subentry – mục phụ
Subentry là bất cứ thứ gì tài khoản sở hữu chiếm chỗ trên sổ cái: một trustline, một lệnh mua bán đang mở, một người ký bổ sung hay một mục dữ liệu. Mỗi subentry cộng thêm 0,5 XLM vào số dư tối thiểu.
Sequence number – số thứ tự giao dịch
Mỗi tài khoản có một số thứ tự, và mỗi giao dịch phải dùng số kế tiếp. Cơ chế này ngăn một giao dịch đã ký bị phát lại và cố định thứ tự giao dịch của tài khoản.
Multisig – đa chữ ký
Multisig là cho một tài khoản nhiều người ký, mỗi người có một trọng số, cùng các ngưỡng cho thao tác bảo mật thấp, trung bình và cao. Cơ chế này dùng cho quỹ chung và để tăng bảo vệ, ví dụ trong LOBSTR Vault. Chi tiết có trong tài liệu về chữ ký và multisig.
Muxed account (địa chỉ M…) – tài khoản ghép mã
Địa chỉ muxed bắt đầu bằng chữ “M” và kết hợp một tài khoản G thông thường với một mã số 64-bit. Muxed account không tồn tại riêng trên sổ cái: tiền về tài khoản G bên dưới, còn mã số cho nền tảng biết khoản tiền thuộc về khách hàng nào. Đây là một cách thay thế cho memo.
Tài sản và trustline
Token được phát hành trên Stellar thế nào và làm sao phân biệt hàng thật với hàng nhái.
Trustline – dòng tin cậy
Trustline là việc tài khoản chủ động đồng ý nắm giữ một tài sản từ một đơn vị phát hành. Trước khi nhận được USDC, tài khoản của bạn phải tin cậy USDC của Circle, và mỗi trustline cộng thêm 0,5 XLM vào khoản dự trữ. Hướng dẫn về stablecoin chỉ ra nên tin đơn vị phát hành nào.
Asset code – mã tài sản
Mã tài sản là tên ngắn của token, như USDC hay EURC: tối đa 4 ký tự (“alphanumeric 4”) hoặc từ 5 đến 12 ký tự (“alphanumeric 12”). Mã không phải là duy nhất, nên ai cũng tạo được token tên USDC. Một tài sản được xác định bằng mã cộng với đơn vị phát hành.
Issuer – đơn vị phát hành
Issuer là tài khoản tạo ra một tài sản. Sự kết hợp giữa mã và đơn vị phát hành mới khiến tài sản là duy nhất, và các đơn vị phát hành nghiêm túc sẽ liên kết tài khoản với một home domain để bạn kiểm tra họ là ai.
Home domain – tên miền gốc
Home domain là tên miền website được ghi trên một tài khoản. Nó dẫn ví tới tệp stellar.toml của tổ chức đó, nối đơn vị phát hành trên chuỗi với một công ty ngoài đời thực.
stellar.toml – tệp thông tin tổ chức
stellar.toml là tệp thông tin chuẩn được định nghĩa trong SEP-1, đăng tại /.well-known/stellar.toml trên tên miền của tổ chức. Tệp liệt kê tài khoản, tài sản, validator và dịch vụ anchor của tổ chức, và ví đọc nó để hiển thị thông tin tài sản đã xác minh.
Authorization flags – cờ phê duyệt
Cờ phê duyệt là thiết lập của đơn vị phát hành để kiểm soát ai được nắm giữ tài sản. AUTH_REQUIRED nghĩa là đơn vị phát hành phải duyệt từng trustline, AUTH_REVOCABLE cho phép đóng băng số dư, AUTH_IMMUTABLE khóa vĩnh viễn các cờ, còn AUTH_CLAWBACK_ENABLED bật quyền thu hồi. Stablecoin chịu sự quản lý và chứng khoán token hóa dùng chúng để tuân thủ quy định.
Clawback – thu hồi tài sản
Clawback cho phép đơn vị phát hành lấy lại tài sản của mình từ tài khoản người nắm giữ, ví dụ sau một vụ lừa đảo hay theo lệnh tòa án. Quyền này chỉ áp dụng cho trustline được tạo sau khi đơn vị phát hành bật nó, nên hãy kiểm tra cờ của tài sản trước khi nắm giữ.
Claimable balance – số dư chờ nhận
Claimable balance khóa tiền trên sổ cái cho một hoặc nhiều người nhận được chỉ định, có thể kèm điều kiện thời gian. Được thêm vào ở Protocol 15 tháng 11/2020, tính năng này cho phép bạn gửi tài sản cho người chưa có trustline; họ nhận khi sẵn sàng.
Thanh toán và sàn DEX
Những công cụ di chuyển và quy đổi giá trị trên Stellar.
Memo – ghi chú giao dịch
Memo là ghi chú tùy chọn trên giao dịch: văn bản tối đa 28 byte, một số ID 64-bit hoặc một mã băm 32 byte. Sàn thường dùng memo để nhận diện khoản nạp của bạn, nên thiếu hoặc sai memo có thể khiến tiền bị chậm hoặc thất lạc. Luôn sao chép đúng memo sàn đưa cho bạn; hướng dẫn chuyển XLM nói kỹ về điều này.
Path payment – thanh toán qua đường quy đổi
Path payment gửi một tài sản và giao một tài sản khác, mạng tự quy đổi dọc đường qua sổ lệnh và pool thanh khoản. Strict-send cố định số tiền bạn gửi; strict-receive cố định số tiền đến tay người nhận. Đây là động cơ phía sau nhiều giao dịch thanh toán xuyên biên giới.
DEX (SDEX) – sàn phi tập trung tích hợp
DEX của Stellar là sàn giao dịch phi tập trung được tích hợp trong giao thức: một sổ lệnh gốc, nơi bất kỳ tài khoản nào cũng đặt được lệnh giao dịch giữa hai tài sản bất kỳ. Không cần hợp đồng thông minh. Xem tổng quan về DeFi và dApp trên Stellar.
Liquidity pool (AMM) – pool thanh khoản
Stellar bổ sung pool tạo lập thị trường tự động gốc trong Protocol 18 vào tháng 11/2021. Mỗi pool giữ hai tài sản, định giá giao dịch theo công thức tích hằng số và thu phí 0,3% trả cho nhà cung cấp thanh khoản. Các giao thức trên Soroban như Aquarius vận hành pool riêng song song.
Anchor và các chuẩn SEP
Stellar Ecosystem Proposal (SEP) là các chuẩn chung giúp ví, anchor và ứng dụng làm việc được với nhau.
Anchor – cổng nạp rút tiền pháp định
Anchor là doanh nghiệp, thường chịu sự quản lý, kết nối Stellar với tiền truyền thống: nhận tiền pháp định và phát hành token, hoặc mua lại token để trả tiền pháp định. Dịch vụ tiền mặt của MoneyGram hoạt động theo cách này. Đọc thêm trong hướng dẫn về anchor và cổng tiền pháp định.
SEP-10 – xác thực web
SEP-10, Stellar Web Authentication, cho phép ví chứng minh mình kiểm soát một tài khoản Stellar bằng cách ký một giao dịch thử thách. Anchor dùng nó để đăng nhập người dùng mà không cần mật khẩu riêng.
SEP-24 – nạp rút qua trang của anchor
SEP-24 quy định việc nạp và rút tiền qua giao diện do anchor cung cấp. Ví mở trang web của chính anchor, nơi bạn hoàn tất xác minh danh tính và thông tin thanh toán, rồi anchor xử lý việc chuyển tiền.
SEP-31 – thanh toán xuyên biên giới giữa anchor
SEP-31 là API cho thanh toán xuyên biên giới giữa anchor gửi và anchor nhận. Chuẩn này nhắm tới doanh nghiệp chuyển kiều hối, chẳng hạn Bitso đóng vai anchor nhận để chi trả ở Mỹ Latinh.
Hợp đồng thông minh Soroban
Lớp lập trình được bổ sung vào Stellar năm 2024.
Soroban – nền tảng hợp đồng thông minh
Soroban là nền tảng hợp đồng thông minh của Stellar, được kích hoạt trên mainnet cùng Protocol 20 ngày 20/2/2024 và mở hoàn toàn từ 19/3/2024. Hợp đồng được viết bằng Rust. Hướng dẫn về Soroban giải thích cách nó hoạt động.
WASM – định dạng WebAssembly
WASM, hay WebAssembly, là định dạng nhị phân gọn mà hợp đồng Soroban được biên dịch sang. Validator chạy nó trong môi trường cách ly (sandbox), và phí chi trả cho số lệnh CPU cùng lượt truy cập sổ cái mà hợp đồng sử dụng.
Stellar Asset Contract (SAC) – hợp đồng tài sản Stellar
Stellar Asset Contract là hợp đồng tích hợp sẵn cho phép mọi tài sản Stellar cổ điển, kể cả XLM và USDC, được hợp đồng Soroban sử dụng qua một giao diện token chuẩn. PYUSD của PayPal dùng cơ chế này.
State archival – lưu trữ trạng thái có thời hạn
State archival giữ cho sổ cái gọn nhẹ. Dữ liệu hợp đồng có thời hạn sống (TTL) và phải trả tiền thuê để tiếp tục hoạt động; khi hết TTL, dữ liệu được lưu trữ (archive) chứ không bị xóa và có thể khôi phục. Protocol 23 đã làm lại hệ thống này.
Tổ chức và sự kiện trong hệ sinh thái
Những cái tên đứng sau mạng lưới.
SDF (Stellar Development Foundation) – quỹ phát triển Stellar
Stellar Development Foundation là tổ chức phi lợi nhuận thành lập năm 2014 để hỗ trợ phát triển và mở rộng Stellar. Do CEO Denelle Dixon dẫn dắt, SDF nắm giữ một phần lớn XLM theo sứ mệnh của mình, khoảng 29% tổng cung ở lần kiểm tra gần nhất. Trang tokenomics phân tích chi tiết con số này.
Meridian – hội nghị thường niên của SDF
Meridian là hội nghị thường niên của SDF, nơi nhiều quan hệ đối tác được công bố. Hội nghị bắt đầu ở Mexico City năm 2019, tổ chức trực tuyến năm 2020, rồi lần lượt tới Rome (2022), Madrid (2023), London (2024), Rio de Janeiro (2025) và Lisbon (2026). Dòng thời gian đối tác điểm lại những gì được công bố ở mỗi kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Stroop trên Stellar là gì?
Stroop là đơn vị nhỏ nhất của XLM: một phần mười triệu lumen, tức 0,0000001 XLM. Phí và dự trữ được tính bằng stroop; phí cơ bản là 100 stroop (0,00001 XLM) cho mỗi thao tác.
Vì sao cần trustline mới nhận được token?
Stellar bắt mỗi tài khoản phải chủ động đồng ý với từng tài sản, trừ XLM. Trustline cho biết tài khoản của bạn chấp nhận tài sản nào, từ đơn vị phát hành nào. Nó bảo vệ bạn khỏi token không mong muốn và cộng thêm 0,5 XLM vào số dư tối thiểu.
Địa chỉ Stellar bắt đầu bằng G, S, M và C có nghĩa là gì?
G là địa chỉ tài khoản công khai bạn có thể chia sẻ, S là khóa bí mật tuyệt đối không được chia sẻ, M là địa chỉ muxed gắn thêm một mã số vào tài khoản G, còn C là địa chỉ hợp đồng thông minh. Hướng dẫn về trình khám phá chỉ cách tra cứu bất kỳ loại nào.
Số dư tối thiểu của một tài khoản Stellar là bao nhiêu?
Hai lần base reserve, tức 1 XLM với mức base reserve hiện tại là 0,5 XLM, cộng 0,5 XLM cho mỗi subentry như trustline, lệnh mua bán hay người ký bổ sung. Xem phí và dự trữ XLM để có ví dụ cụ thể.
SEP trong Stellar nghĩa là gì?
SEP là viết tắt của Stellar Ecosystem Proposal (đề xuất hệ sinh thái Stellar). SEP là các chuẩn chung mà ví, anchor và ứng dụng tuân theo để làm việc được với nhau, ví dụ SEP-10 để đăng nhập bằng tài khoản Stellar và SEP-24 cho nạp rút tiền qua trang của anchor.
