Stellar DeFi ve dApp'ler, haritasıyla

Stellar DeFi, ağın alım satım, borç verme ve getiri elde etme araç kutusu ve bir açıdan sıra dışı: büyük kısmı doğrudan protokolün içine yerleşik. Stellar’da yerel bir emir defterli borsa, yerel AMM likidite havuzları ve ikisi arasında yönlendirme yapan path payment’lar var; hepsi akıllı sözleşme olmadan. Soroban’ın 2024’te devreye girmesinden beri bunun üzerine, başını Blend borç verme protokolü ile Aquarius AMM’inin çektiği ikinci bir Stellar dApp katmanı büyüdü.

Ne kadar büyük? Son kontrolümüzde DefiLlama, Stellar’da yaklaşık 226 milyon dolar toplam kilitli değer (TVL) sayıyordu. 2026’nın zirvesi, aynı zamanda DefiLlama’nın Stellar serisinin de zirvesi olan 1 Ekim 2026’daki 272,8 milyon dolar (DefiLlama). Ethereum ya da Solana’nın yanında küçük ama gerçek para; beraberinde gerçek riskler de getiriyor. Stellar DeFi, Şubat 2026’da kabaca 10 milyon dolarlık bir oracle saldırısı yaşadı. Bu rehber ana protokollerin haritasını çıkarıyor, nasıl çalıştıklarını anlatıyor ve elini yakmadan nasıl başlayacağını gösteriyor.

Stellar DeFi’yi farklı kılan ne: protokole gömülü alım satım

Çoğu zincirde DEX, birinin dağıttığı bir akıllı sözleşmedir. Stellar’da ise temel alım satım katmanı defterin kendisine ait. Varlık alıp satma emirleri, ManageBuyOffer ve ManageSellOffer operasyonlarıyla oluşturulan defter kayıtları ve bunları ağ eşleştiriyor (SDF operasyon listesi). AMM havuzları da defter kaydı. Bu mantık Stellar Core’un içinde çalıştığı için o katmanda denetlenecek, güncellenecek ya da istismar edilecek üçüncü taraf bir sözleşme yok.

Bunun bedeli esneklik. Yerleşik özellikler tek bir iş yapıyor ve yalnızca doğrulayıcıların onayladığı protokol güncellemeleriyle değişiyor. Borç verme, yoğunlaştırılmış likidite, kasalar (vault) ya da stablecoin basımı gibi daha yaratıcı her şey için Soroban akıllı sözleşmeleri gerekiyor. Bugünün Stellar DeFi’si iki katmanın karışımı ve iyi uygulamalar ikisini birden kullanıyor. Bir takas, tek seferde yerel bir havuzdan, bir Soroban AMM’inden ve emir defterinden geçebiliyor.

Bir yapısal fark daha var: Stellar’daki her token, bir trustline ile kabul ettiğin ihraç edilmiş bir varlık. Bu bir adım ekliyor ve her trustline rezervde 0,5 XLM kilitliyor; ama aynı zamanda klasik bir varlığın, ancak açıkça tutmayı kabul ettiğinde hesabına düşmesi anlamına geliyor. Terimler sözlüğümüz trustline ve rezervleri daha ayrıntılı açıklıyor.

Stellar DEX ve path payment’lar

Yerel Stellar DEX (genelde SDEX diye anılır), XLM/USDC ya da USDC/EURC gibi herhangi iki Stellar varlığı arasında çalışan bir emir defteri. Limit emirlerini destekleyen cüzdanlardan doğrudan ya da özel arayüzler üzerinden verebilirsin. İkisi de Ultra Stellar (LOBSTR’ın arkasındaki şirket) tarafından işletilen StellarX ve StellarTerm son kontrolümüzde hâlâ çevrimiçiydi ve ikisi için de bir kapanış duyurusu bulamadık.

Yerleşik tasarımın parladığı yer path payment’lar. Strict-send ödemede sabit bir tutar gönderiyorsun ve alıcı en az belirli bir minimumu alıyor. Strict-receive’de ise alıcı tam bir tutar alıyor ve sen harcayacağın miktara üst sınır koyuyorsun. Her iki durumda da protokol, emir defterlerini ve havuzları tek bir atomik operasyonda birleştirerek ara varlıklar üzerinden yönlendirme yapabiliyor. Seul’de çalışan biri XLM gönderirken Manila’daki akrabası USDC alabilir ve dönüşüm tek işlemde halledilir. Karşı uçta nakde çevirme imkânı olup olmadığı ise yerel anchor’lara ve fiat geçiş noktalarına bağlı.

DefiLlama, SDEX’in kendisini yaklaşık 14 milyon dolarlık likiditeyle takip ediyor; bu da pek çok paritede emir defteri derinliğinin sığ olduğunu hatırlatıyor. YieldBlox vakasının sonradan gösterdiği gibi, bu kendi başına sessiz bir risk.

Yerel AMM likidite havuzları (CAP-38)

Protocol 18, 3 Kasım 2021’de Stellar’a otomatik piyasa yapıcı (AMM) havuzlarını ekledi (SDF duyurusu). SDF, Stellar’ı AMM’leri protokole yerleşik ilk katman 1 ağı olarak tanımlıyor; bu SDF’nin kendi iddiası. Havuzlar bilinen sabit çarpım formülünü kullanıyor ve CAP-38, işlem yapanların likidite sağlayıcılara ödediği ücreti yüzde 0,3 olarak sabitliyor (CAP-38).

Likidite sağlamak gerçek bir getiri kaynağı ama bedava değil. Ücretlerden pay alıyorsun, karşılığında da geçici kayıp (impermanent loss) riskini üstleniyorsun: varlıklardan birinin fiyatı diğerine karşı sert hareket ederse, ikisini sadece elinde tutsaydın sahip olacağından daha az değerle kalabilirsin. DefiLlama yerel havuzları yaklaşık 8 milyon dolar TVL ile gösteriyor; Soroban tabanlı AMM’lerin çok gerisinde. Daha geniş getiri seçenekleri için XLM staking ve kazanç rehberimize bak. Küçük bir spoiler: XLM’in yerel staking’i yok.

Stellar’da borç verme: Blend

Blend, Stellar DeFi’nin ağır topu. Script3’ün geliştirdiği protokol kendini “bir likidite protokolü temel yapı taşı” olarak tanımlıyor (Blend dokümanları). Herkes kendi varlıkları, oracle’ı ve parametreleriyle bir borç verme havuzu oluşturabiliyor; borç verenler borçluların ödediği faizi ve BLND token emisyonlarını kazanıyor. Son kontrolümüzde DefiLlama, Blend Pools V2’yi yaklaşık 129 milyon dolarla gösteriyordu; bu, tüm Stellar DeFi TVL’inin yarısından fazlası. Blend V2, Şubat 2025’te bir Certora denetim yarışmasından geçti.

Güvenlik mekanizması backstop. Her havuzun, yatırımcıların BLND:USDC 80:20 likidite token’larını kilitlediği kendi backstop modülü var. Bunlar ilk zarar sermayesi gibi çalışıyor: bir borçlunun pozisyonu batık borca dönerse, borç verenler zarar görmeden önce backstop bunu karşılıyor. Karşılığında backstop yatırımcıları faizden pay alıyor ve tampon bir gecede kaçamasın diye çekimler 17 günlük bir kuyrukta bekliyor (Blend backstop dokümanları).

İzinsiz havuzların öbür yüzü, kalitenin değişkenlik göstermesi. İki Blend havuzunun oracle’ları, teminatları ve risk ayarları birbirinden çok farklı olabilir. Protokol çekirdeği sağlamken tek bir havuz kötü yapılandırılmış olabilir; Şubat 2026’da tam olarak bu yaşandı.

AMM’ler, takaslar ve Soroban’daki diğer Stellar dApp’leri

Aquarius, DefiLlama’da yaklaşık 38 milyon dolar TVL ile en büyük Soroban DEX’i. Stabil ve volatil havuzları olan bir AMM işletiyor. Sahipler AQUA token’larını kilitleyip ICE alıyor, ardından hangi piyasaların AQUA ödülü alacağını ICE ile oyluyor (LOBSTR yardım makalesi). Soroswap artık kendini “Stellar’ın Swap Toplayıcısı” olarak tanıtıyor ama kendi TVL’i yaklaşık 1 milyon dolarla küçük. Phoenix, ilk ürünü bir DEX olan bir DeFi merkezi olarak tanımlıyor kendini; yaklaşık 50 bin dolarlık TVL ile son kontrolümüzde neredeyse durgun görünüyordu. Sushi de kabaca 16 milyon dolarla bir Stellar dağıtımı işletiyor.

Alım satımın ötesinde DeFindex getiri stratejilerini topluyor ve Beans ödeme uygulamasındaki Earn özelliğine güç veriyor. Templar Protocol borç verme sunuyor. FxDAO kendini Stellar’daki XLM rezervleriyle desteklenen ilk merkeziyetsiz stablecoin protokolü olarak tanımlıyor; ancak kendi sitesi hâlâ geliştirme aşamasında olduğunu söylüyor ve DefiLlama neredeyse hiç TVL listelemiyor. Takip edilecek bir yeni oyuncu: Curve, Meridian 2026’da EVM dışı ilk entegrasyonunu Stellar’da yapacağını duyurdu; ama son kontrolümüzde bu yalnızca bir duyuruydu. DeFi’de teminat olarak görünmeye başlayan tokenize Hazine bonoları ve fonlar için gerçek dünya varlıkları rehberimize bak.

Rakamlar son kontrolümüzdeki DefiLlama verileri ve her gün değişiyor. DefiLlama’nın listelediği kasa (vault) ve küratör ürünleri büyük ölçüde fonları yeniden Blend’e yatırdığı için, çift sayımı önlemek adına bunları tabloya almadık. SDF’nin kendi yıl sonu değerlendirmesi, Stellar DeFi TVL’ini 2025 sonunda yıllık yüzde 95 artışla 211 milyon doların üzerinde gösteriyordu (SDF 2025 değerlendirmesi).

Riskler: YieldBlox saldırısı Stellar DeFi’ye ne öğretti

22 Şubat 2026’da UTC gece yarısını hemen geçe, bir saldırgan topluluk tarafından yönetilen YieldBlox DAO’nun işlettiği bir Blend borç verme havuzunu hedef aldı. Havuz, tokenize bir Hazine varlığı olan USTRY’yi Reflector oracle’ı üzerinden fiyatlıyordu; oracle da Stellar DEX’teki sığ bir USTRY/USDC piyasasındaki işlemlerden veri çekiyordu. Tek bir işlem, USTRY’nin raporlanan fiyatını yaklaşık 1,05 dolardan yaklaşık 106,73 dolara çıkardı. Saldırgan bu şişirilmiş teminatla yaklaşık 61,2 milyon XLM ve 1,0 milyon USDC, yani kabaca 10,2 milyon dolar borç aldı (Blockaid; BlockSec analizi).

Sonrasında yaşananlar alışılmışın dışındaydı. XLM’i dondurabilecek bir ihraççı yok; bu yüzden Blockaid saldırganın cüzdanlarını tespit ettikten sonra Stellar’ın Tier-1 doğrulayıcıları bu adreslerden gelen işlemleri reddetmek için koordine oldu. Bu, o dönem yaklaşık 7,3 milyon dolar değerindeki 48,07 milyon XLM’i “karantinaya” aldı. Fonlar zincir üstünde görünür kaldı ama hareket edemedi. Bu protokol düzeyinde bir el koyma değildi ve müdahalenin tarafı olan Blockaid kendi değerlendirmesini yayımladığında fonlar henüz iade edilmemişti. Script3, etkilenen yatırımcıların zararının karşılanacağını açıkladı. Mayıs 2026’da Protocol 26, doğrulayıcıların ele geçirilmiş defter kayıtlarını konsensüsle dondurmasını sağlayan resmi bir mekanizma (CAP-77) getirdi.

Burada iki dersin altını çizmek gerek. Birincisi, hata Blend’in çekirdek sözleşmelerinde değil, bir havuzun yapılandırmasında ve oracle seçimindeydi; diğer havuzlar etkilenmedi. İzinsiz DeFi bu riski, her havuzu kendisi değerlendirmek zorunda olan kullanıcıya yüklüyor. İkincisi, doğrulayıcı müdahalesi hasarı sınırladı ama aynı zamanda küçük bir kuruluş grubunun pratikte bir adresi engelleyebileceğini de gösterdi. Bazı kullanıcılar bunu bir güvenlik ağı, bazıları ise merkezileşme endişesi olarak görecek. Düzenleme ve güvenlik sayfamız daha geniş risk tablosunu ele alıyor.

Asya’dan Stellar DeFi kullanmak

Asya’daki XLM’in büyük kısmı DeFi’de değil, merkezi borsalarda duruyor. JVCEA istatistiklerine göre Japon borsaları Eylül 2026 sonunda müşterileri adına yaklaşık 564 milyon XLM tutuyordu; son kontrolümüzdeki bir CoinGecko anlık görüntüsünde de XLM spot işlemlerinde en büyük fiat para birimi Kore wonuydu. Bir Stellar dApp’ini kullanmak için önce XLM’i borsadan kendi saklamandaki bir cüzdana çekiyorsun. Bu, maliyeti bir sentin küçük bir kesri kadar olan sıradan bir Stellar ödemesi. Daha sonra fonları bir borsaya geri gönderirsen, borsanın verdiği memo’yu mutlaka kopyala; eksik ya da yanlış memo yatırmanın gecikmesine veya kaybolmasına yol açabilir.

Diğer giriş kapısı stablecoin’ler. USDC, son kontrolümüzde yaklaşık 300 milyonluk dolaşımıyla Stellar’daki baskın dolar token’ı ve pek çok DeFi piyasası ona karşı fiyatlanıyor. Stablecoin rehberimiz ihraççıları ve onları nasıl doğrulayacağını anlatıyor.

Yerel kurallar da kod kadar önemli. Vietnam’da bir Devlet Menkul Kıymetler Komisyonu yetkilisi Eylül 2026’da, yeni pilot rejim kapsamında kripto işlemlerinin lisanslı bir yerel sağlayıcı üzerinden yapılması gerektiğini söyledi; bu da zincir üstü DeFi’yi hukuki bir gri alanda bırakıyor. Ayrıntılar Vietnam rehberimizde. Güney Kore’nin 1 Ocak 2027’den itibaren uygulanması planlanan sanal varlık kazançları vergisi hem transferleri hem borç vermeyi kapsıyor; yani DeFi geliri de kapsam dahilinde. Detayları Güney Kore rehberimizde takip ediyoruz. Japonya’da ise kripto kazançları hâlâ yüzde 55’e varan artan oranlarla çeşitli gelir olarak vergilendiriliyor.

Stellar DeFi’ye güvenle nasıl başlanır

1. Neyi imzaladığını gösteren bir cüzdan edin
   Varial veya LOBSTR gibi Soroban destekli ve işlem taraması yapan, saklama dışı (non-custodial) bir cüzdan kullan. Cüzdan rehberimiz seçenekleri karşılaştırıyor. Kurtarma ifadeni çevrimdışı bir yere yaz ve rezervler ile ücretler için biraz XLM ayır.
2. Küçük başla, bir süre de küçük kal
   Kaybetsen stres yapmayacağın bir tutarı taşı. Yerel DEX’te bir takas dene, ardından köklü bir protokole küçük bir yatırma yap. Daha fazlasını eklemeden önce çekimlerin nasıl işlediğini gözlemle.
3. Token'ları ve sözleşmeleri doğrula
   Her varlığı ticker’a göre değil, ihraççı hesabı ve home domain’e göre kontrol et; çünkü taklit token’lar var. Sözleşme adreslerini projenin resmi sitesinden veya dokümanlarından teyit et ve bir explorer’da çapraz kontrol yap.
4. Sadece protokolü değil, havuzu da incele
   Blend ve benzeri sistemlerde her havuzun kendi oracle’ı, teminatı ve backstop’u var. Likit teminatlı, iyi fonlanmış backstop’u ve yayımlanmış denetimleri olan havuzları tercih et. Çift haneli getirileri bir risk sinyali olarak gör.

Ryu diyor ki

Bir getiri fazla iyi görünüyorsa, onu kimin ödediğini sor. Stellar’da da her yerde olduğu gibi cevap bazen “bir sonraki yatırımcı” ya da “sonradan sen” oluyor.

Stellar DeFi hâlâ genç, derli toplu ve ağın ödeme ile stablecoin alanındaki güçlü yanlarına sıkı sıkıya bağlı. Protokol seviyesindeki DEX ve path payment’lar sayesinde sağladığı değerin önemli bir kısmı, kendini hiç DeFi kullanıcısı olarak görmeyen insanlara ulaşıyor. Önce tüketici tarafını keşfetmeyi tercih edersen, Stellar uygulamaları listemiz daha yumuşak bir başlangıç noktası.

Keşfetmeye devam et

🧩 SorobanRust ve WebAssembly ile Stellar akıllı sözleşmeleri.Rehberi oku 🌱 Staking ve kazançYerel staking yok: gerçek getiri seçenekleri ve riskleri.Rehberi oku 💵 Stablecoin'lerStellar'da USDC, PYUSD, EURC ve MGUSDRehberi oku 📱 Stellar uygulamalarıStellar üzerine kurulu ödeme, birikim ve iş uygulamaları.Rehberi oku